Tía tô trị ho có hiệu quả không? Cách dùng và lưu ý cần biết

Mỗi khi thời tiết giao mùa hoặc trở lạnh, nhiều người truyền tai nhau cách dùng tía tô để làm ấm, trị ho và dịu cổ họng. Thực tế, việc ưu tiên các mẹo trị ho dân gian đơn giản trước khi dùng đến thuốc tây là tâm lý chung của không ít người hiện nay.

Tuy vậy, loại thảo dược này chỉ phù hợp trong một số tình huống nhất định và cần dùng đúng cách. Vậy hiệu quả đến đâu, nên chọn trà hay cháo, và cần lưu ý gì để tránh dùng sai hay bỏ sót vấn đề hô hấp phía sau?

1. Lá tía tô giảm ho, đau họng

Tía tô trị ho thường được dùng ở giai đoạn mới chớm. Hiệu quả của cách làm này đến từ các nhóm hoạt chất như Acid rosmarinic và Flavonoid – vốn có khả năng kháng viêm, giảm dị ứng nhẹ và làm dịu niêm mạc họng khi bị kích ứng.

Ngoài ra, theo Đông y, tía tô có tính ấm, thường dùng để giải cảm lạnh, tán hàn và làm ấm đường thở.

Từ những đặc tính đó, loại thảo dược này có 4 công dụng chính:

• Giảm viêm, chống dị ứng nhẹ, hạn chế kích ứng niêm mạc hô hấp.
• Làm giãn phế quản, hỗ trợ luồng khí lưu thông tốt.
• Kháng khuẩn, kháng virus gây bệnh đường hô hấp thường gặp.
• Làm loãng đờm, giảm ứ đọng dịch tiết.

Lá tía tô thường được dùng để hỗ trợ giữ ấm cơ thể và làm dịu cổ họng khi ho nhẹ.

Không chỉ tập trung vào hệ hô hấp, tía tô còn được đưa vào bữa ăn để hỗ trợ tiêu hóa, nâng đỡ thể trạng lúc mệt khi nhiễm lạnh. Ăn uống ngon miệng thì cơ thể sẽ hồi phục nhanh chóng.

Tuy nhiên, bạn nên lưu ý cách dùng này chỉ phù hợp ở giai đoạn nhẹ; những trường hợp diễn tiến phức tạp vẫn cần điều trị y khoa phù hợp. Bạn có thể tìm hiểu thêm về cơ chế ho để hiểu vì sao cổ họng dễ bị kích ứng khi gặp lạnh, khói bụi hoặc nhiễm siêu vi.

2. Các mẹo trị ho bằng tía tô

Nếu muốn dùng tại nhà, bạn nên bắt đầu từ những cách đơn giản và dễ làm trước. Phổ biến nhất là nước uống và món ăn hàng ngày.

2.1. Nước (trà) lá tía tô

Lúc mới chớm ho, nhiều người đã chọn cách hãm nước lá tía tô để uống. Đây là cách làm gọn gàng và dễ uống. Một ly trà ấm sẽ làm dịu nhanh niêm mạc đang bị kích ứng. Bạn có thể thử một trong các cách đơn giản dưới đây:

• Lá tươi chỉ cần rửa sạch, hãm cùng nước sôi khoảng 3-5 phút rồi uống lúc còn ấm.
• Lá khô tiện cho việc bảo quản, cách hãm cũng giống như các loại trà thông thường.
• Nếu dùng bột, bạn pha khoảng 1-2 muỗng cà phê bột tía tô với nước nóng rồi khuấy đều trước khi uống.

Ngoài nước uống, nhiều người còn đưa tía tô vào bữa ăn hằng ngày.

Trà tía tô ấm giúp làm dịu cổ họng và phù hợp khi cơn ho mới xuất hiện.

2.2. Cháo tía tô

Nếu trà đi theo hướng nhẹ và nhanh, cháo lại thiên về giữ ấm lâu hơn. Món cháo nóng còn bổ sung năng lượng, dễ ăn lúc cơ thể ớn lạnh hoặc đuối sức. Khác nhau ở chỗ đó. Tùy tình trạng, bạn có thể chọn loại cháo tía tô phù hợp: 

• Cháo hành nhẹ bụng, hợp lúc mới nhiễm lạnh, một món dễ ăn, dễ tiêu, giúp làm ấm cơ thể nhanh chóng. 
• Cháo trứng gà bổ sung năng lượng nhanh, thích hợp khi đang uể oải, thiếu sức.
• Cháo thịt bằm giữ dinh dưỡng tốt hơn, thường dùng cho người ăn uống kém hoặc đang mệt sau cảm cúm.

Ngoài những cách phối hợp quen thuộc trong bữa ăn, loại thảo dược này còn được dùng trong một số bài thuốc Đông y. Phần này mình sẽ nói tiếp ngay bên dưới.

2.3. Các bài thuốc trị ho từ tía tô

So với trà hay cháo, các bài thuốc Đông y thường kết hợp nhiều vị thảo dược và có cách chế biến phức tạp hơn. Vì vậy, bạn chỉ nên tham khảo, không nên tự ý sử dụng dài ngày nếu chưa nắm rõ liều lượng và cách dùng phù hợp với bệnh trạng.

3. Thông tin cần biết khi trị ho bằng tía tô

3.1. Lưu ý khi sử dụng

Đến đây, nếu đã bắt đầu áp dụng các cách trị ho từ tía tô, có một vài lưu ý bạn cần biết: những mẹo này chỉ phù hợp khi triệu chứng còn nhẹ và giúp làm dịu kích ứng ban đầu. Vì vậy, cần dùng ở mức vừa phải, đúng mục đích để tránh che lấp các dấu hiệu bệnh lý quan trọng.

Dưới đây là một số nguyên tắc cần nhớ:

• Chỉ dùng ở giai đoạn ho còn nhẹ, mới chớm; không thay thế thuốc điều trị.
• Uống khoảng 3-4 ly nước lá tía tô mỗi ngày, không dùng thay thế nước lọc hoàn toàn. không dùng thay nước uống thường xuyên.
• Người hay nóng trong, huyết áp cao, rối loạn tiêu hóa, phụ nữ mang thai hoặc trẻ nhỏ nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
• Nếu xuất hiện tình trạng đầy bụng, khó tiêu, mệt mỏi kéo dài hoặc khó chịu rõ hơn, nên dừng lại ngay.
• Nguyên liệu nên chọn loại còn tươi, sạch. Nước nấu nên dùng trong ngày để đảm bảo dưỡng chất và tránh biến chất.

3.2. Dấu hiệu cho thấy bạn cần đến bác sĩ thăm khám

Nếu đã thử các cách từ tía tô trong vài ngày nhưng cơn ho không giảm, thậm chí kéo dài quá trên 2-3 tuần hoặc ngày càng nặng hơn, bạn nên đi khám sớm để xác định đúng nguyên nhân. Bởi vì, phản xạ ho lúc này không còn là kích ứng nhẹ như ban đầu nữa.

Đặc biệt, những dấu hiệu cảnh báo dưới đây xuất hiện là lúc bạn không nên chờ đợi thêm:

• Ho kèm khó thở, thở khò khè, tức ngực, hụt hơi rõ rệt.
• Ho kéo dài không cải thiện, ho ra máu hoặc đờm đặc có màu vàng xanh, mùi hôi.
• Sốt cao, mệt nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân.

Nếu ho kéo dài, khó thở, sốt cao hoặc ho ra máu, người bệnh nên đi khám sớm để xác định nguyên nhân.

Việc thăm khám đúng lúc giúp xác định chính xác vấn đề đang gặp phải, từ đó có hướng xử lý phù hợp hơn thay vì tiếp tục tự áp dụng các mẹo dân gian tại nhà.

4. Kết hợp thói quen nâng cao hiệu quả giảm ho từ tía tô

Nhiều người đã áp đúng các cách giảm ho từ tía tô nhưng cơn ho vẫn tái phát. Nguyên nhân thường không nằm ở cách dùng, mà ở sinh hoạt chưa điều chỉnh phù hợp, hay nền tảng hô hấp vốn còn yếu nhạy cảm, dễ bị kích thích lại trước tác động từ môi trường bên ngoài. 

Muốn hạn chế tái diễn, cần tạo điều kiện để cơ thể phục hồi tốt hơn ổn định hơn. Từ đây, bạn hãy bắt đầu điều chỉnh từ những thói quen đơn giản sau:

• Giữ ấm cổ họng và vùng ngực, đặc biệt ở thời điểm trời lạnh hoặc giao mùa.
• Giữ không gian sống sạch sẽ, thông thoáng, tránh không khí quá khô; có thể dùng máy tạo ẩm nếu cần.
• Đeo khẩu trang lúc ra ngoài để hạn chế bụi bẩn, khói xe và các tác nhân gây kích ứng.
• Vệ sinh mũi họng hằng ngày bằng nước muối sinh lý để giảm nguy cơ viêm nhiễm tái diễn.
• Uống đủ nước mỗi ngày giúp làm loãng đờm và giữ ẩm niêm mạc đường hô hấp.
• Bổ sung thực phẩm giàu vitamin A, C, E để nâng cao sức đề kháng và hỗ trợ quá trình hồi phục.
• Ngủ đủ giấc và duy trì sinh hoạt điều độ. Khi ngủ, nên tập thở bằng mũi để luồng khí đi vào được làm ấm tự nhiên. 

Ngược lại, một số thói quen lại âm thầm kéo dài tình trạng ho mà nhiều người không để ý như: để quạt thổi thẳng vào người suốt đêm, ngủ trong phòng quá kín, tắm khuya rồi nằm quạt ngay. Ngoài ra, cần tránh tiếp xúc với khói thuốc, ăn uống đồ gây nóng hoặc để cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài.

5. Tổng kết

Tía tô là mẹo dân gian quen thuộc bà phù hợp cho những cơn ho nhẹ hoặc kích ứng hô hấp ở giai đoạn mới chớm. Trong đó, trà tía tô cho cảm giác dễ chịu nhanh chóng, còn cháo giúp giữ ấm và nâng đỡ thể trạng những khi bắt đầu mệt mỏi. Nhưng đây chỉ là phương pháp hỗ trợ, không thay thế điều trị khi có bệnh lý rõ ràng.

Bạn nên áp dụng các mẹo này ở mức vừa phải và đúng mục đích. Những trường hợp cơ địa nhạy cảm, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh nền nên thận trọng hơn khi sử dụng. Nếu ho dai dẳng hay xuất hiện dấu hiệu bất thường, việc đi khám sớm luôn cần được ưu tiên.

Song song đó, bạn có thể cân nhắc sử dụng thêm các sản phẩm thảo dược như TPBVSK Thiên Môn Bổ Phổi của Dược Bình Đông. Với sự kết hợp tinh hoa từ dược liệu cổ truyền, sản phẩm làm giảm ho, dịu họng và hỗ trợ bổ phổi để bảo vệ hệ hô hấp lâu dài.

Thiên Môn Bổ Phổi Bình Đông là sản phẩm thảo dược hỗ trợ giảm ho và bổ phổi hiệu quả.

Lưu ý: Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.