Không ít người tìm đến nhà thuốc vì tình trạng ho do viêm họng kéo dài, cổ họng luôn ngứa và đau rát, ho khan từng cơn hoặc cảm giác vướng đờm rất khó chịu. Có người ho nhiều về đêm gây mất ngủ, có người ban ngày nói chuyện hay làm việc cũng bị cơn ho “cắt ngang”, càng cố nhịn càng mệt mỏi.

Điều khiến nhiều người lo lắng là không biết ho viêm họng như vậy có nguy hiểm không, bao lâu thì hết và khi nào cần đi khám. Quan trọng hơn, nên xử lý thế nào để giảm ho đúng cách mà không lạm dụng thuốc hay để tình trạng kéo dài.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ cơ chế ho viêm họng, cách nhận biết dấu hiệu cần lưu ý và hướng dẫn những cách chăm sóc an toàn, dễ áp dụng ngay tại nhà.

1. Tại sao bị ho viêm họng? Cơ chế và dấu hiệu nhận biết

1.1. Ho là phản xạ bảo vệ hay bệnh lý?

Viêm họng là tình trạng niêm mạc họng bị viêm nhiễm do virus, vi khuẩn hoặc thay đổi thời tiết, gây ra triệu chứng ho (có thể là ho khan hoặc ho có đờm) kèm cảm giác ngứa rát họng, đau khi nuốt và có thể sốt nhẹ.

Nhìn chung, ho viêm họng thường mang tính kích ứng tại chỗ với một số biểu hiện khá điển hình dưới đây:

Ngứa rát họng kéo dài, cổ họng luôn có cảm giác khó chịu, hay phải hắng giọng hoặc ho khan để “giải rát”. Tình trạng này thường rõ rệt hơn khi nói nhiều, khô họng hoặc ở môi trường lạnh, phòng máy lạnh.
Ho khan từng cơn, khó kìm chế, không quá dữ dội nhưng dai dẳng, thường xuất hiện vào sáng sớm hoặc ban đêm, càng cố nhịn càng thấy bứt rứt và mệt mỏi.
Cảm giác vướng đờm hoặc có dịch mũi chảy xuống họng khiến người bệnh phải ho nhẹ hoặc khạc nhổ để cảm thấy dễ chịu hơn.
Đau họng khi nuốt hoặc khi nói, do niêm mạc họng còn sưng và bị kích thích liên tục, cảm giác đau thường tăng rõ sau khi nói to hoặc nói nhiều.
Khàn tiếng hoặc yếu giọng tạm thời xảy ra khi dây thanh phải hoạt động quá mức trong các cơn ho; tình trạng này thường cải thiện dần khi họng bớt viêm và được nghỉ ngơi.

Minh họa niêm mạc họng bị viêm gây ho khan, ngứa rát và vướng đờm

Ho viêm họng là phản xạ bảo vệ khi niêm mạc họng bị kích thích và viêm.

Ngoài các triệu chứng tại họng, người bệnh có thể kèm theo sổ mũi, nghẹt mũi, sưng nhẹ hạch cổ hoặc đau tức ngực, ê ẩm cơ bụng do ho mạnh. Các biểu hiện toàn thân như sốt nhẹ, đau đầu hay mệt mỏi thường sẽ giảm dần khi tình trạng viêm họng được kiểm soát.

Lưu ý: cơn ho có thể còn kéo dài 1-2 tuần (thậm chí lâu hơn) dù viêm họng đã giảm, do niêm mạc hầu họng bị tổn thương cần thời gian hồi phục. Để làm dịu họng và rút ngắn thời gian ho, bạn có thể tham khảo các cách hỗ trợ tại nhà ở phần 2.

Tuy đa số chỉ gây khó chịu tạm thời, nhưng không phải cơn ho viêm họng nào cũng lành tính; trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu viêm lan xuống đường hô hấp dưới, bạn cần đặc biệt lưu ý các cảnh báo ở phần 1.2.

1.2. Phân biệt ho viêm họng và biến chứng hô hấp

Trong đa số trường hợp, ho viêm họng chỉ gây khó chịu tạm thời, nhưng bạn cần cảnh giác nếu cơn ho đi kèm các dấu hiệu dưới đây, vì đây có thể là gợi ý viêm nhiễm đã lan xuống phế quản hoặc phổi:

Ho phát ra từ lồng ngực, kèm nặng ngực, khò khè khi thở.
Ho nhiều đờm đặc, khó khạc; đờm có màu vàng, xanh, đục hoặc lẫn máu.
Thở nhanh, hụt hơi, khó thở khi vận động nhẹ hoặc lúc nghỉ ngơi.
Sốt cao kéo dài, rét run, mệt lả, chán ăn rõ rệt.
Ho dai dẳng không giảm, ho dồn dập về đêm gây mất ngủ, đau tức ngực dữ dội.

Ngược lại, nếu không có các dấu hiệu trên, bạn có thể yên tâm đây vẫn là phản xạ bảo vệ trong viêm họng. Khi đó, việc làm dịu niêm mạc và giảm kích thích sẽ giúp cơn ho lắng xuống an toàn.

2. Cách kiểm soát cơn ho dai dẳng do viêm họng

Cơn ho thường bùng phát khi niêm mạc họng còn sưng rát và dễ bị kích thích. Vì vậy, mục tiêu chính lúc này là làm dịu và giữ ẩm niêm mạc họng, từ đó giảm phản xạ ho và giúp cơ thể dễ chịu hơn.

Bạn có thể áp dụng một vài cách trị ho đơn giản, dễ thực hiện tại nhà dưới đây để hỗ trợ giảm triệu chứng tạm thời.

Uống trà gừng, mật ong hoặc trà bạc hà giúp làm dịu niêm mạc họng và giảm đau rát; nên pha ấm vừa và uống từng ngụm chậm rãi để tăng hiệu quả.
Nhai húng chanh hoặc cam thảo có thể làm dịu nhanh cơn ho nhờ tinh dầu làm dịu họng; nên dùng lượng nhỏ, nhất là khi cơ địa nhạy cảm.
Ăn súp nóng hoặc uống nước ấm giúp làm ẩm cổ họng, giảm cảm giác vướng – yếu tố dễ kích hoạt cơn ho, nhất là khi ở trong phòng máy lạnh.
Súc miệng, khò họng bằng nước muối sinh lý 0.9% 3–4 lần/ngày giúp làm loãng dịch nhầy và giảm kích ứng tại họng; lưu ý khò nhẹ để tránh làm họng thêm rát.
Xông hơi hoặc dùng máy tạo ẩm để bổ sung độ ẩm cho đường thở, giúp họng bớt khô và bớt nhạy cảm, đặc biệt khi cơn ho thường tăng về đêm.
Giữ ấm vùng cổ và ngực khi trời lạnh hoặc giao mùa giúp hạn chế khô họng và kích ứng niêm mạc hô hấp, nhất là với những người hay ho tăng về đêm hoặc khi nằm phòng máy lạnh. Chỉ cần tránh gió lùa và không để điều hòa thổi trực tiếp vào người, cổ họng đã dễ chịu rõ rệt.

Hình chụp trà gừng mật ong chanh ấm giúp làm dịu niêm mạc họng, giảm ho khan và đau rát cổ họng

Trà ấm mật ong, gừng giúp làm dịu cổ họng và giảm ho viêm họng hiệu quả tại nhà.

Bên cạnh các mẹo tại nhà, bạn có thể cân nhắc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ như viên ngậm ho, xịt họng hoặc cao lỏng thảo dược để hỗ trợ giảm các triệu chứng viêm họng. Trong đó, TPBVSK Thiên Môn Bổ Phổi của Dược Bình Đông là một lựa chọn thảo dược quen thuộc, là giải pháp đa chiều cho người “hay ho”, hỗ trợ bổ phổi – giảm ho – dịu họng, chăm sóc hô hấp nhẹ nhàng.

Những cách trên giúp làm dịu các cơn ho tức thì, nhưng để phục hồi bền vững và hạn chế tái phát, bạn cần chăm sóc cổ họng đúng cách trong suốt thời gian hồi phục. Khi niêm mạc họng được bảo vệ tốt, phản xạ ho sẽ giảm dần – nội dung này sẽ được nói rõ hơn ở phần 3.

3. Chăm sóc người bệnh viêm họng để kiểm soát cơn ho tốt hơn

Về lâu dài, muốn giảm ho và hạn chế tái phát, nền tảng quan trọng nhất vẫn là một cơ thể khỏe mạnh và niêm mạc họng được phục hồi tốt. Những yếu tố này không đến từ giải pháp tức thời, mà chủ yếu hình thành từ thói quen sinh hoạt hằng ngày và được duy trì đều đặn trong suốt quá trình hồi phục.

Ăn uống đủ chất, ưu tiên thực phẩm giàu vitamin C để tăng đề kháng, hỗ trợ niêm mạc họng phục hồi; không cần cầu kỳ, chỉ cần ăn đều, chọn đồ tươi và dễ tiêu hóa.
Uống đủ nước (khoảng 2-2,5 lít mỗi ngày), ưu tiên nước ấm, giúp giữ ẩm cổ họng, làm loãng dịch nhầy và giảm kích thích gây ho.
Duy trì độ ẩm không khí bằng máy tạo ẩm hoặc đặt chậu nước trong phòng, tránh để không khí quá khô khiến họng dễ bị rát và nhạy cảm.
Thường xuyên giữ vệ sinh tay, mũi họng và miệng để giảm virus, vi khuẩn không bám lại mỗi ngày, từ đó hạn chế viêm họng tái phát kéo theo các cơn ho quay lại.

Các loại rau củ, trái cây, hạt và thực phẩm tươi được bày trên bàn gỗ

Các thực phẩm giàu vitamin và chất xơ như rau củ, trái cây giúp tăng đề kháng và hỗ trợ giảm ho viêm họng.

Bên cạnh đó, bạn nên ngủ đủ giấc và đúng giờ (ưu tiên trước 23h), duy trì vận động nhẹ nhàng ít nhất 30 phút mỗi ngày như đi bộ, đạp xe hoặc tập thở. Đồng thời, hạn chế tiếp xúc với môi trường bụi bẩn, khói thuốc và các yếu tố dễ gây kích ứng để giúp đường thở ổn định và khỏe mạnh hơn theo thời gian.

Ngược lại, bạn nên hạn chế tối đa các thói quen dễ làm tổn thương họng như: nói to, nói nhiều, hút thuốc, rượu bia, uống nước lạnh và ăn đồ cay nóng; đồng thời tránh môi trường bụi bẩn, khô lạnh, thức khuya và căng thẳng kéo dài, vì những yếu tố này dễ kích hoạt lại phản xạ ho ngay cả khi tình trạng viêm đã thuyên giảm.

4. Tổng kết

Ho viêm họng phần lớn là phản xạ bảo vệ của cơ thể khi niêm mạc họng bị viêm và kích thích, thường gây ra cảm giác ngứa rát, ho khan từng cơn hoặc vướng đờm nhẹ. Đa số trường hợp là lành tính và sẽ tự thuyên giảm khi niêm mạc họng hồi phục. Tuy nhiên, bạn cần cảnh giác nếu ho kéo dài không giảm, đờm đổi màu, đau tức ngực, sốt cao hoặc khó thở,… vì đây có thể là dấu hiệu viêm lan xuống đường hô hấp dưới.

Trong giai đoạn đầu, ưu tiên làm dịu và giữ ẩm niêm mạc họng bằng cách uống nước ấm, súc họng nước muối, hạn chế nói nhiều và tránh các yếu tố kích thích như khí lạnh, khói bụi, rượu bia,… Đồng thời, hãy duy trì nghỉ ngơi hợp lý, ăn uống đủ chất và theo dõi diễn tiến cơn ho; nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường, nên đi khám để được đánh giá chính xác.

Để giúp giảm bớt sự khó chịu từ những cơn ho, TPBVSK Thiên Môn Bổ Phổi có thể được cân nhắc như một giải pháp hỗ trợ từ thảo dược đáng tin cậy với tác động đa chiều, hỗ trợ bổ phổi – giảm ho – dịu họng.