Nguyễn Hoàng Mỹ An
Trong nhiều bài thuốc và kinh nghiệm dân gian, Bạc hà từ lâu đã được xem là dược liệu quen thuộc giúp hỗ trợ tốt phổi và hệ hô hấp. Vị thuốc này thường được sử dụng khi cơ thể gặp các biểu hiện cảm nóng, nghẹt mũi hoặc đau rát họng hoặc cảm giác khó chịu ở đường hô hấp trên.
Bạc hà (tên khoa học Mentha arvensis L.), còn gọi là cạc hà nam hay húng cây, thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae). Đây là loài thảo mộc sống lâu năm, thân vuông, mùi thơm dễ chịu, vị cay nhẹ và tính mát. ở Việt Nam, cây mọc nhiều tại Sa Pa, Tam Đảo, Ba Vì và được trồng phổ biến để làm dược liệu.
Vậy Bạc hà tác động đến phổi và hệ hô hấp như thế nào dưới góc nhìn của y học cổ truyền và y học hiện đại? Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Góc nhìn Đông y, Bạc hà – vị thuốc “sơ phong thanh nhiệt”
Trong Y học cổ truyền, Bạc hà thường dùng phần trên mặt đất hoặc lá khô (Bạc hà diệp), được xếp vào nhóm thuốc tân lương giải biểu, thường dùng trong các chứng ngoại cảm phong nhiệt – tức tình trạng gió và nhiệt từ bên ngoài xâm nhập vào cơ thể.
Bạc hà có đặc tính:
- Tính vị: Vị cay (tân), hơi the, tính mát đến lạnh
- Quy kinh: Phế (Phổi), Can (Gan).
Nhờ tính cay mát cùng khả năng quy vào kinh Phế, vị thuốc này có công năng chủ đạo là “sơ phong thanh nhiệt”, giúp phát tán phong tà và làm mát cơ thể.
Trong thực hành Đông y, vị thuốc này thường được ứng dụng trong các trường hợp:
- Giải cảm mạo phong nhiệt: Hỗ trợ cải thiện cảm cúm mang tính “nóng” với biểu hiện sốt cao, sợ gió, đau họng, khát nước.
- Giảm đau đầu, lợi họng: Giúp nhẹ đầu, giảm đau họng, viêm họng, khàn tiếng – những triệu chứng thường đi kèm bệnh lý hô hấp trên.
- Giải uất ngực sườn: Hỗ trợ giảm căng tức ngực sườn, khó thở do can khí uất ảnh hưởng đến chức năng tuyên phát của phế.
Cây Bạc hà (Mentha arvensis L.) – Vị thuốc “tân lương giải biểu” kinh điển trong các bài thuốc thanh nhiệt, giải cảm dân gian.
2. Góc nhìn khoa học: Tinh dầu menthol và tác động lên đường hô hấp
Theo Y học hiện đại, Bạc hà có giá trị nhờ hàm lượng tinh dầu tự nhiên khoảng 0,5-1,5%, với các hoạt chất chính là menthol (Bạc hà não) và menthone. Ngoài ra, dược liệu này còn chứa các hợp chất flavonoid, góp phần tạo nên hoạt tính sinh học đặc trưng.
Từ nền tảng thành phần đó, nhiều nghiên cứu dược lý cho thấy Bạc hà mang lại những tác động tích cực lên hệ hô hấp như:
- Sát trùng đường hô hấp: Tinh dầu Bạc hà có khả năng ức chế vi khuẩn, virus tại vòm họng, qua đó hạn chế nguy cơ nhiễm trùng lan xuống đường hô hấp dưới và phổi.
- Giảm nghẹt mũi, thông đường thở: Menthol kích thích các thụ thể cảm giác lạnh ở mũi họng, tạo cảm giác thông thoáng, mát lạnh ngay lập tức và giúp giảm cảm giác nghẹt mũi, khó thở tạm thời.
- Giảm đau, kháng viêm nhẹ: Menthol có tác dụng gây tê cục bộ, giúp làm dịu đau rát họng, giảm đau đầu và nhức mỏi khi cảm sốt.
3. Vì sao Bạc hà tốt cho phổi và hô hấp?
Từ cả góc nhìn của y học cổ truyền và khoa học hiện đại, Bạc hà cho thấy giá trị rõ rệt trong việc hỗ trợ và duy trì sức khỏe hô hấp, đặc biệt là các vấn đề ở đường hô hấp trên.
Nhờ cơ chế làm mát, phát tán, hỗ trợ bảo vệ niêm mạc, dược liệu này phát huy ba giá trị cốt lõi sau:
- Hỗ trợ làm dịu nhanh các biểu hiện cảm cúm, cảm nóng, giúp cơ thể hạ nhiệt, giảm cảm giác đau đầu, mệt mỏi thường gặp.
- Giúp đường thở thông thoáng hơn, giảm nghẹt mũi và bít tắc hô hấp, từ đó hỗ trợ người dùng dễ thở nhờ hạn chế ứ đọng dịch nhầy.
- Góp phần bảo vệ niêm mạc họng bằng cách hạn chế tác nhân gây bệnh tại hầu họng, đồng thời làm dịu viêm, giảm cảm giác đau rát, khó chịu.
Bạc hà – “Lá chắn” tự nhiên hỗ trợ làm sạch đường thở và duy trì sức khỏe hệ hô hấp.
Chính nhờ những đặc điểm này, Bạc hà thường được lựa chọn làm thành phần quan trọng trong các công thức thảo dược chăm sóc phổi và hệ hô hấp, trong đó có các sản phẩm hỗ trợ hô hấp theo định hướng y học cổ truyền kết hợp công nghệ hiện đại.
