Nguyễn Hoàng Mỹ An
Trong y học cổ truyền, Bách bộ là dược liệu quen thuộc thường xuất hiện trong các bài thuốc liên quan đến phổi và đường hô hấp, nhất là khi cơ thể bị ảnh hưởng bởi “hàn” (lạnh) hoặc suy nhược kéo dài.
Nhờ đặc tính tác động trực tiếp vào phế khí, Bách bộ được sử dụng lâu đời để hỗ trợ làm dịu ho và chăm sóc chức năng hô hấp.
Bách bộ (còn gọi là củ ba mươi, dây dẹt ác, củ rận trâu) có tên khoa học Stemona tuberosa, thuộc họ Bách bộ (Stemonaceae). Đây là cây thân leo, rễ củ phát triển mạnh, mọc thành khóm dày; phần rễ sau khi phơi hoặc sấy khô được dùng làm thuốc.
Vậy điều gì khiến vị thuốc này gắn bó với bài thuốc cho phổi qua nhiều thế hệ? Để trả lời câu hỏi đó, cần tiếp cận dưới hai góc nhìn song song: y học cổ truyền cùng khoa học hiện đại. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về vấn đề này.
1. Bách bộ dưới góc nhìn y học cổ truyền
Theo các y văn cổ, Bách bộ là vị thuốc thường được sử dụng trong các chứng bệnh hô hấp khởi phát do hàn hoặc khi phế khí suy yếu. Đông y lý giải công năng của dược liệu này dựa trên tính vị và đường kinh tác động.
Về đặc tính, vị thuốc Bách bộ có đặc tính:
- Tính vị: Vị ngọt, đắng, tính ấm (hơi ôn).
- Quy kinh: Phế (Phổi).
Nhờ tính ấm (ôn) cùng khả năng đi vào kinh Phế, Bách bộ phát huy các công năng cốt lõi gồm ôn phế (làm ấm phổi), nhuận phế (duy trì độ ẩm tự nhiên) và chỉ khái (giảm ho).
- Hỗ trợ làm dịu cơn ho: ho mới khởi phát, ho kéo dài, ho lao, ho gà (bách nhật khái) hoặc ho mới khởi phát do cảm lạnh (thương phong khái thấu).
- Hỗ trợ bệnh hô hấp mạn tính: thường được phối hợp trong các bài thuốc cho người viêm phế quản mạn tính, hỗ trợ tích cực cho những người có chức năng hô hấp suy yếu lâu ngày.
- Làm sạch đường hô hấp: Góp phần sát trùng nhẹ, hỗ trợ hạn chế các tác nhân gây viêm nhiễm.
Bách bộ -“Vị thuốc ấm” làm dịu phổi, dưỡng phế khí từ căn nguyên.
2. Bách bộ dưới góc nhìn khoa học hiện đại
Theo y học hiện đại, rễ củ Bách bộ đã được phân tích thành phần và ghi nhận chứa nhiều hoạt chất có giá trị dược lý, nổi bật là Stemonin, cùng các alkaloid liên quan như tuberostemonin, stenin, stemotinin và isostemotinin.
Nhiều nghiên cứu dược lý cho thấy nhóm hoạt chất này có tác động trực tiếp lên phản xạ ho, đường thở và môi trường vi sinh tại hệ hô hấp, qua đó hỗ trợ cải thiện nhiều triệu chứng thường gặp.
- Ức chế phản xạ ho nhờ Stemonin giúp làm giảm tính hưng phấn của trung khu hô hấp và hỗ trợ cắt nhanh các cơn ho co thắt.
- Giãn cơ trơn khí phế quản, giúp khí lưu thông thuận lợi hơn và giảm cảm giác tức ngực, khó thở.
- Có khả năng kháng khuẩn – diệt khuẩn, ức chế một số vi khuẩn gây bệnh đường hô hấp như phế cầu khuẩn, tụ cầu vàng và liên cầu khuẩn tan máu, qua đó hạn chế nguy cơ bội nhiễm tại hầu họng và phổi.
Hoạt chất Stemonin của Bách Bộ giúp ức chế phản xạ ho và kháng khuẩn hiệu quả.
Những dữ liệu này góp phần củng cố cơ sở khoa học cho việc Bách bộ được sử dụng lâu đời trong các công thức thảo dược chăm sóc hô hấp.
3. Vì sao Bách bộ tốt cho phổi?
Từ cả góc nhìn Đông y và khoa học hiện đại cho thấy Bách bộ không chỉ dừng lại ở vai trò làm dịu triệu chứng ho, mà còn góp phần chăm sóc và bảo vệ hệ hô hấp bền vững. Bách bộ phù hợp với người có cơ địa phổi hàn, tình trạng ho kéo dài hoặc chức năng phổi suy yếu theo thời gian.
Những lợi ích nổi bật của Bách bộ đối với phổi và hô hấp có thể tóm lược qua ba khía cạnh chính:
- Giúp làm dịu các cơn ho dai dẳng nhờ khả năng làm ấm kết hợp với tác động ức chế phản xạ ho từ hoạt chất Stemonin, phù hợp trong trường hợp ho gà, ho lao hoặc ho kéo dài khó cải thiện.
- Góp phần bảo vệ phổi trước nguy cơ viêm nhiễm thông qua khả năng ức chế một số vi khuẩn đường hô hấp như phế cầu, tụ cầu, từ đó hạn chế viêm lan rộng tại phổi và vùng hầu họng.
- Hỗ trợ cải thiện chức năng hô hấp nhờ cơ chế ôn phế kết hợp giãn cơ trơn đường thở, giúp tăng thông khí và phù hợp với người có hệ hô hấp suy yếu theo thời gian.
Bách bộ – dược liệu hỗ trợ phổi khỏe và bảo vệ hệ hô hấp.
Chính nhờ những đặc điểm này, Bách bộ thường được lựa chọn làm thành phần quan trọng trong các công thức thảo dược chăm sóc phổi và hệ hô hấp, trong đó có các sản phẩm hỗ trợ hô hấp theo định hướng y học cổ truyền kết hợp công nghệ sản xuất hiện đại.
